دانستنی های سبزه نوروز

چیدمان سفره‌ی هفت‌سین یک از جذابیت های نوروز ایرانی است. و یکی از اجزء جدانشدنی سفره‌ی هفت‌سین،سبزه است. بعضی از افراد  سبزه‌ی آماده تهیه می کنند، اما بسیاری از افراد خودشان سبزه‌ی خانگی تهیه می کنند. اگر شما هم جزء دسته‌ی دوم هستید،در ادامه با تسلالند همراه باشید تا به نکات مهم برای کاشت انواع سبزه نوروز، همچون زمان مناسب کاشت دانه ها و روش صحیح کاشت سبزه بپردازیم.

کدام دانه‌ها برای سبزه مناسب ترند؟

اگر آسان‌ی و ارزان‌بودن برایتان مهم است، بذر، جو و گندم و چنانچه ملاک شما زیبایی سبزه است، از ماش و عدس استفاده کنید.

«از کدام‌ بذر ها می شود به عنوان سبزه‌ی عید استفاده کرد؟»  رایج‌ترین آنها گندم، ارزن، عدس و یونجه است.

البته که برای کاشت سبزه‌ می توان از دانه‌ها و حبوبات چون ماش، شنبلیله، نخود، ذرت، نعناع، کنجد و هسته‌ی مرکبات مثل لیمو، پرتقال و نارنج نیز استفاده کرد.

بذرهای سبزی خوردن مثل نعناع، ریحان و شنبلیله، علاوه بر زیبایی در هفت سین شما،کاربرد غذایی هم دارد.

کاشت دانه مرکبات برای سبزه عید، یک گلدان جذاب با گل‌های خوش‌عطر برای شما خواهد بود.

مدت زمان خیساندن دانه ها

بذرهایی ۶ تا ۸ ساعته 

• تربچه (مدت زمان جوانه زدن ۴ تا ۵ روز)
• یونجه (مدت زمان جوانه زدن ۵ تا ۶ روز)
• شنبلیله (مدت زمان جوانه زدن ۳ تا ۴ روز)
• کنجد (مدت زمان جوانه زدن ۱ تا ۲ روز)

بذرهایی  ۱۰ تا ۱۸ ساعته

• گندم (مدت زمان جوانه زدن ۲ تا ۳ روز)
• ارزن (مدت زمان جوانه زدن ۳ تا ۴ روز)
• چاودار (مدت زمان جوانه زدن ۲ تا ۳ روز)
• تخم آفتا‌ب‌گردان (مدت زمان جوانه زدن ۱ تا ۲ روز)
• سویا (مدت زمان جوانه زدن ۳ تا ۵ روز)
• عدس (مدت زمان جوانه زدن ۳ تا ۵ روز)
• ماش (مدت زمان جوانه زدن ۳ تا ۵ روز)
• نخود (مدت زمان جوانه زدن ۳ تا ۴ روز)

زمان کاشت مناسب هر بذر

گندم

برای کاشت بذر گندم به‌عنوان سبزه‌ی عید نوروز، باید از ۱۰ روز قبل از سال نو، یعنی ۲۰ اسفند این کار را انجام دهید.

ماش

سبز شدن ماش در مقایسه با گندم، بیشتر طول می‌کشد‌. برای کاشت ماش، باید از ۱۲ روز قبل از سال جدید، یعنی ۱۸ اسفند ماه اقدام کنید.

عدس

بذر عدس برای سبز شدن به مدت زمان بیشتری نیاز دارد. بنابراین بهتر است از ۱۵ روز قبل از سال نو، یعنی ۱۴ یا ۱۵ اسفند بذر عدس را بکارید.

شاهی

شاهی از آن دسته از بذرهایی است که به مدت زمان نسبتا کمی برای کاشت آن نیاز است. کامل شدن بذر شاهی فقط ۶ روز طول می‌کشد. بنابراین بهترین زمان برای اقدام به کاشت آن، ۲۴ اسفند است.

 لوبیا چشم‌بلبلی

اگر تصمیم گرفتید لوبیا چشم‌بلبلی را برای سبزه بکارید، ۱۵ تا ۱۷ روز قبل از عید کار را شروع کنید.

بذر خرفه

خرفه سریع رشد می‌کند و نیاز نیست خیلی بلند شود، چون بافت آن ریز و پنبه‌ای است. ۲۰ اسفند، یعنی ۱۰ روز قبل از شروع سال نو، زمان مناسبی برای کاشت بذر خرفه خواهد بود.

یونجه

بذر یونجه از آن دسته‌ از بذرهایی است که رشد سریعی دارد. برای کاشت این بذر، از ۱۵ اسفند دست به کار بشوید.

شنبلیله

جوانه زدن این گیاه خیلی طول نمی‌کشد و تنها در ۲ تا ۳ روز جوانه می‌زند. برای اینکه این گیاه رشد مناسبی داشته باشد، ۱۴ روز قبل از عید، یعنی روز ۱۶ اسفند آن را بکارید.

۱. روش کاشت سبزه‌ی عدس

عدس، یکی از گزینه‌های رایج و محبوب برای کاشت سبزه‌ی عید نوروز است.

1. دو تا سه هفته قبل از عید، مقداری عدس را که به مدت زمان لازم خیس کرده‌اید، داخل یک ظرف مناسب بریزید و روی آن‌ها آب بپاشید. عدس‌ها چند روز در دمای اتاق باشند. آنهاراهر روز چک کنید و با آبپاش به آن‌ها آب بدهید. نباید عدس‌ها را در آب غوطه‌ورشوند، فقط کافیست مرطوب بمانند.
2. بعد از چند روز ، یک دستمال پارچه‌ای نم‌دار را روی عدس‌ها نزدیک پنجره ، قرار دهید.
3. هر روز ظرف را آب دهی کرده تا جوانه بزنند، دستمال را با اسپری مرطوب کنید.
4. بعداز جوانه زدن، آن‌ها را به ظرف سبزه، منتقل کنید‌ و بعداز سبزشدن  دستمال پارچه‌ای را از روی عدس‌ها بردارید.
5. سبزه‌ را در معرض نور مناسب قرار دهید.

۲‌. روش کاشت سبزه با بذر مرکبات پرتقال، نارنگی و لیموشیرین

1. هسته‌ی مرکبات را  ۲ روز خیس کرده و درون گلدان ، خاک سبک ویاخاک باغچه بریزید.
2. قسمت سبز را داخل آب بگذارید تا خشک نشود. تخم سبز مرکبات را با دقت به طور منظم روی خاک گلدان قرار دهید. توجه داشته باشید که گلدانی که برای این کار انتخاب می‌کنید، باید در قسمت کف یا ته، سوراخ داشته باشد تا موقع آب دادن، آب اضافه‌ی آن خارج شود زمانی که دارید دانه‌ها را می‌کارید، بین آن‌ها فاصله بگذارید و دانه‌ها را طوری کنار هم قرار دهید که نه خیلی از هم دور و نه خیلی به هم نزدیک باشند.
3. بعد از اینکه دانه‌ها را در گلدان قرار دادید، یک لایه‌ی نازک خاک روی سطح آن‌ها بریزید و با سنگ‌های ریز آن‌ها را بپوشانید.
4. خاک را با اسپری آبیاری کنید. در روز اول و دوم، روی سطح دانه‌ها یک نایلون قرار دهید و گلدان را جایی بگذارید که آفتابگیر باشد تا گلدان نور کافی دریافت کند.
5. دانه‌ها بعد از ۱۵ تا ۳۰ روز جوانه می‌زنند. اگر به آن خوب رسیدگی کنید، می‌توانید بعد از دو سال آن را در باغچه‌ی خانه‌ی خود بکارید و یک نهال سبز و زیبا داشته باشید.

۳.کاشت سبزه گندم

گندم هم از محبوب‌ترین انواع سبزه است.

1. ابتدا یک ظرف بزرگ بردارید و گندم را درون آن بریزید. ظرف را آب کرده وگندم‌ها را ۲ روز در آب خیس کنید، آب گندم را چند بار عوض کنید.
2. بعد از دو روز، گندم‌ها جوانه‌ می‌زنند. آنهارا درون یک پارچه‌ی نخی قرار دهید‌.روی گندم‌ها یک پارچه‌ قرار دهید و آن‌ها را به مدت تقریبا ۳ روز پشت پنجره‌ی خانه‌تان بگذارید تا نور کافی دریافت کنند.
3. روی پارچه را با اسپری مرطوب کنید. آب اضافی آن را بگیرید.
4. وقتی جوانه زدند، ظرف را عوض کنید. یک پارچه‌ی نم‌دار روی سطح جوانه‌ها قرار دهید و ظرف را در جایی بگذارید که جوانه‌ها در معرض نور خورشید قرار بگیرند.
5.  بعد از سبز شدن جوانه‌ها می‌توانید پارچه‌ی نم‌دار را از روی آن‌ها بردارید‌.
6. هر روز سبزه را آبیاری کنید.

۴. روش کاشت سبزه با ماش

کاشت ماش تقریبا مشابه گندم است

1. مقداری ماش را از شب قبل خیس کنید‌. روز بعد، آب را دور بریزید و ماش‌ها را در ظرف  پهن کنید. اگر قطر لایه‌ها بیشتر باشد سبزه پرپشت‌تر و اگر قطر آن‌ها کمتر باشد، سبزه کم‌پشت‌تر خواهد شد.
2. دستمال را روی سطح ماش‌ها قرار داده  و آن را با اسپری مرطوب کنید تا زمانی که دانه‌های ماش جوانه بزنند. 
3.  آبرسانی به جوانه‌ها نه آن‌قدر کم باشد که دانه‌ها خشک باشند و نه آن‌قدر زیاد باشد که دانه‌ها در آب غوطه‌ور شوند.
4. این کارها را تا وقتی انجام دهید که ارتفاع سبزه‌ی ماش به اندازه‌ی مدنظرتان برسد.

۵. روش کاشت سبزه‌ با بذر شاهی در کوزه

 نحوه‌ی کاشت سبزه با شاهی در کوزه را آموزش می‌دهیم.

1.  کوزه‌ی مدنظر را آب کنید و اجازه دهید آب به مدت ۲۴ ساعت در کوزه بماند تا دیواره‌های کوزه به طور کامل خیس شوند،یک جوراب نایلونی روی کوزه بکشید.
2. بذر شاهی که از شب قبل خیس کرده‌اید، روی جوراب نایلونی قرار دهید. بذرها بعد از خیسشده باید حالتژله ای داشته باشند، و به طور مساوی همه‌ جای جوراب پخش شوند.
3. کوزه همیشه پر از آب باشد. آب  داخل کوزه به دیواره‌ی آن راه پیدا کرده و بذرها جوانه می‌زنند و ریشه‌ها به قسمت بیرونی کوزه می‌چسبند.
4. کوزه را در جایی قرار دهید که به اندازه‌ی کافی نور خورشید دریافت کند. هر از گاهی کوزه را بچرخانید تا همه‌ی قسمت‌های آن در معرض نور قرار بگیرند.

۶. روش کاشت سبزه با کنجد

می‌توانید با کنجد سفید یا سیاه سبزه درست کنید. نکته‌ای که باید در نظر داشته باشید این است که کنجدی که برای تهیه‌ی سبزه استفاده می‌کنید باید خام یا بو نداده باشد. سبزه با کنجد را هم با خاک و هم بدون خاک می‌توانید بکارید. طرز کاشت سبزه با کنجد به دو روش ذکر شده در ادامه آورده شده است.

۱. طرز کاشت سبزه با کنجد در خاک

1. اولین کاری که باید انجام دهید این است که دانه‌های کنجد را به مدت ۱۲ ساعت در آب بگذارید تا خوب خیس شوند‌.
2. بعد از ۱۲ ساعت دانه‌ها را از آب بیرون بیاورید. سپس در ظرف یا گلدان‌ مدنظر خود مقداری خاک بریزید و دانه‌های کنجد را در آن قرار دهید. خاک باغچه مناسب‌ترین نوع خاک محسوب می‌شود. می‌توانید مقداری خا‌ک برگ هم به آن اضافه کنید‌.
3. در نظر داشته باشید که ارتفاع خاک بهتر است ۴ تا ۸ سانتی‌متر باشد.
4. حالا خاک را با آبپاش آبیاری کنید. دقت کنید که نباید آب زیادی به دانه‌ها بدهید، چون آب اضافی باعث پوشیده شدن دانه‌ها می‌شود. ارتفاع خاک باید ۱ تا ۲ سانتی‌متر باشد.
5. حالا دوباره روی خاک را با آبپاش کمی خیس کنید. همان‌طور که در بالا اشاره کردیم، باید حواستان باشد که خاک بیش از حد خیس نشود.
6. حالا گلدان یا ظرف را در یک مکان آفتاب‌گیر قرار دهید. حواستان باشد که سبزه نباید به‌طور مستقیم در معرض نور خورشید قرار بگیرد. پشت پنجره بهترین مکان برای این کار به شمار می‌رود.
7. سبزه را به‌طور مرتب آبیاری کنید. در نظر داشته باشید که سبزه نباید برای مدت زمان طولانی خشک بماند. خاک سبزه همیشه باید مرطوب (و نه خیلی خیس) باشد.
8. بعد از یک تا دو هفته سبزه‌ی زیبای شما آماده می‌شود.

۲. طرز کاشت سبزه‌ی کنجد بدون خاک

روش کاشت سبزه‌ی کنجد بدون خاک مانند روش ذکر شده در بالا است، فقط باید نکات زیر را در نظر داشته باشید.

1. باید دانه‌های کنجد را برای ۲۴ ساعت در آب خیس کنید.
2. بهتر است برای کاشت سبزه‌‌ی بدون خاک از کنجد سیاه استفاده کنید، چون رشد آن نسبتا سریع‌تر از کنجد سفید است.
3. حالا دانه‌ها را از آب خارج کنید و دانه‌های کنجد را روی یک پارچه‌ی نخی خیس بریزید.
4. روی دانه‌ها یک پارچه‌ی خیس دیگر قرار دهید. بعد از حدود دو تا چهار روز دانه‌ها جوانه می‌زنند. حواستان باشد که طی این مدت پارچه‌ها نباید خشک شوند؛ بنابراین باید به‌طور مرتب آن‌ها را با آبپاش مرطوب نگه دارید.
5. دانه‌ها را در محلی قرار دهید که نور کافی دریافت کنند. حالا دانه‌ها را از داخل پارچه به ظرف مدنظر خود منتقل کنید.
6. دانه‌ها را کمی مرطوب کنید. روی ظرف را با پلاستیک بپوشانید.
7. دو تا چهار روز که گذشت، پلاستیک را بردارید تا رشد سبزه ادامه پیدا کند. حواستان باشد ظرف را در یک مکان آفتاب‌گیر قرار دهید.
8. طی این مدت هر روز یا هر دو روز یک بار دانه‌ها را آبپاشی کنید.

۷. روش کاشت سبزه‌ در کوزه و سبزه‌های عروسکی

خیلی از خانم‌های خانه‌دار تمایل دارند روی یک سطح شیب‌دار، کوزه یا عروسک سبزه درست کنند. اگر شما هم می‌خواهید این کار را انجام دهید، باید از انواع سبزه عید که لعاب‌دار هستند، مثل شاهی، خرفه و خاکشیر استفاده کنید.

این بذرها بعد از اینکه خیس شوند، حالت ژله‌ای پیدا می‌کنند و به همین علت روی سطوح مختلف، حتی سطوح عمودی می‌چسبند. بذرهای ذکر شده برای کاشت سبزه روی ماکت‌های متنوع گزینه‌های خوبی به شمار می‌روند. اگر می‌خواهید سبزه عروسکی درست کنید یا سبزه‌ی خود را در کوزه بکارید، مراحل زیر را طی کنید.

1. بذر دلخواه خود را یک بار با آب بشویید. سپس آن را به مدت ۴ ساعت در یک ظرف پر از آب خیس کنید. مقدار آب لازم برای بذر شاهی ۵ برابر و برای بذر منداب ۵٫۵ برابر میزان بذر است.
2. سطحی که قرار است سبزه‌ی عید را در آن بکارید، با آبپاش خیس کنید. یک لایه پنبه با ضخامت یک سانتی‌متر روی ماکت بگذارید. پنبه باید طوری قرار بگیرد که کل ماکت را بپوشاند. حالا روی پنبه یک لایه پارچه‌ی تنظیف بکشید و سطح ماکت را با آبپاش به‌طور کامل خیس کنید و بذر‌های خیس‌خورده را روی ماکت قرار دهید.
3. حواستان باشد که فقط یک لایه بذر روی پارچه‌ی تنظیف بمالید و بعد از تمام شدن کار، سطح ماکت را مرطوب کنید.
4. حالا یک نایلون شفاف بردارید و در دو نقطه از آن سوراخ‌هایی به اندازه ۳*۳ ایجاد کنید. نایلون را با فاصله روی بذرها قرار دهید. دقت کنید که نایلون نباید به سطح ماکت بچسبد. باقیمانده‌ی نایلون را زیر ماکت جمع کنید.
5. طی دو روز اول سبزه را سه بار آبپاشی کنید. از روز سوم به بعد و زمانی که بذرها جوانه زدند و رنگشان سبز کم‌رنگ شد، می‌توانید روکش را بردارید. طی این مرحله باید سبزه‌ها را دو بار در روز آبپاشی کنید.
6. طی چند روزی که روی سبزه نایلون قرار دارد، آن را در یک محیط معمولی و دور از نور آفتاب قرار دهید. زمانی که نایلون را برداشتید، اجازه دهید یک روز دیگر در همان مکان بماند. بعد از آن سبزه را چند ساعت در روز در معرض هوای آزاد قرار دهید. حواستان باشد که سبزه در معرض باد نباشد.
7. سبزه را باید روزی یک بار آبپاشی کنید. بذر شاهی در ۶ روز و بذر منداب طی ۴ روز آماده خواهد شد. سعی کنید سبزه را در یک سبد حصیری بگذارید تا آب آن به‌طور کامل خارج شود.

انواع سبزه عید با بذرهای مختلف دیگر

اولین دانه‌ای که برای کاشت سبزه‌ی عید به ذهن هر کسی می‌رسد دانه‌‌ی گندم است. بعد از آن ارزن و ماش هم محبوبیت زیادی بین مردم دارند و در سال‌های گذشته دانه‌ی نارنج هم به این لیست اضافه شده است. اما جالب است بدانید که با بذرهای مختلفی می‌توانید سبزه‌ عید سبز کنید و انتخاب‌هایتان محدود به این چند بذر سبزه عید نمی‌شود. در این بخش می‌خواهیم از انواع سبزه عید و طرز تهیه‌ی آن را به صورت خلاصه صحبت کنیم.

چند پیشنهاد دیگر برای کاشت انواع سبزه عید نوروز

سبزه شاهی: بذر شاهی را با حدود ۲ برابر آب به مدت چند ساعت خیس کنید. سپس آن‌ها را در ظرف سبزه بریزید و با یک دستمال پارچه‌ای روی ظرف را بپوشانید. فراموش نکنید که ظرف و دستمال همیشه باید مرطوب باشند. ۶ روز بعد دانه‌های شاهی جوانه می‌زنند و چند روز بعد یک ظرف سبزه‌ی زیبا دارید.

سبزه لوبیا چشم بلبلی: لوبیای چشم بلبلی را به روشی که ماش را خیس کرده و کاشته‌اید آماده کنید. بعد از کاشت، حدود ۲ هفته طول می‌کشد تا سبزه‌ی شما آماده شود.

سبزه خرفه: خرفه سریع سبز می‌شود و برای اینکه روی سفره‌ی هفت‌سین زیبا باشد، نباید زیاد بلند شود. شکل ظاهری خرفه‌ی سبز شده ریز و مخملی است و تماشای آن واقعا لذتبخش است. بذرهای خرفه را ۳ تا ۴ ساعت در آب خیس کنید و سپس به روش معمولی بکارید. ۱۰ روز بعد یک سبزه‌ی زیبا و مخملی خواهید داشت.

سبزه یونجه: رشد یونجه هم مثل خرفه بسیار سریع است و خیلی زود آماده می‌شود. بذرهای یونجه را ۲۴ ساعت در آب خیس کنید و سپس بکارید. ۱۰ روز تا ۲ هفته طول می‌کشد تا سبزه‌ی شما آماده شود.

سبزه شنبلیله: شنبلیله هم از دسته گیاهانی است که خیلی سریع رشد می‌کند و فقط ۲ روز برای جوانه زدن زمان نیاز دارد. یعنی اگر شما ۲۰ اسفند شنبلیله‌ها را خیس کنید و بکارید، در زمان سال تحویل یک سبزه‌ی زیبا خواهید داشت و روز سیزده به در یک سبزه‌ی پر را به دست طبیعت می‌سپارید. برای کاشت سبزه شنبلیله برای عید از روش کاشت خرفه استفاده کنید.

سبزه ارزن: ارزن از محبوب‌ترین دانه‌ها برای کاشت سبزه است چون فقط در عرض ۴ روز از دانه‌های خشک و بی‌جان به یک سبزه‌ی زیبا تبدیل می‌شود. برای کاشت ارزن از همان روش کاشت خرفه استفاده کنید.

چند مدل جدید از انواع سبزه عید

به غیر از بذرهایی که معرفی کردیم و از قدیم کاشته می‌شد، در سال‌های گذشته چند بذر جدید هم به لیست سبزه‌های عید اضافه شده‌اند که در این بخش می‌بینید.

کاشت دانه به برای سبزه عید

دانه‌های به را با آب بشویید و ۲۴ ساعت روی یک دستمال تمیز قرار دهید تا کاملا خشک شود و هیچ اثری از میوه روی آن‌ها باقی نماند. وقتی دانه‌ها کاملا خشک و تمیز شدند یک دستمال را با آب ولرم خیس کنید و دانه‌ها را به مدت ۲۴ ساع در آن قرار دهید. برای حفظ رطوبت دانه‌ها می‌توانید دستمال را در یک پلاستیک زیپ‌دار قرار داده و در محل گرمی مثل کابینت بگذارید.

بعد از گذشت ۴۸ ساعت، یک گلدان کوچک را با خاک مخصوص سبزی‌کاری پر کنید. دانه‌ها را روی خاک بریزید و کمی کود مایع روی آن‌ها اسپری کنید. سپس یک لایه‌ خاک (تقریبا ۴ برابر اندازه‌ی دانه) روی دانه‌ها بریزید و  با اسپری آب، خاک را کاملا مرطوب کنید. گلدان را در محلی با گرمای مناسب قرار دهید و همیشه آن را با کمک اسپری آب مرطوب نگه دارید. بعد از ۲ یا ۳ هفته، جوانه‌های به سر از خاک بیرون می‌آروند.

کاشت دانه نارنج برای سبزه عید

همانطور که بالاتر گفتیم، کاشت دانه‌ی مرکبات، مخصوصا دانه‌ی نارنج یکی از روش‌های محبوب برای کاشت سبزه عید است. دانه‌‌های مرکبات بعد از سبز شدن کمی از عطر میوه‌ی خود را منتشر می‌ کنند. این موضوع در نارنج و پرتقال زیاد مشخص نیست اما دانه‌های لیمو کمی که سبز شوند عطر ملایم لیمو را در اطراف خود پخش می‌کنند. کاشت دانه نارنج به عنوان سبزه هم به شما این امکان را می‌دهد که در تابستان تعداد زیادی گلدان نهال نارنج داشته باشید.